Επαγγελματικός Προσανατολισμός και Συμβουλευτική Καριέρας

Στη διαδρομή του μέλλοντος ενός ατόμου, η επιλογή του επαγγέλματος, της καριέρας, αποτελεί την πιο κρίσιμη απόφαση ζωής. Μέσα στους χώρους εργασίας, στη διάρκεια της επαγγελματικής του σταδιοδρομίας, θα δαπανήσει πάνω από το ένα τρίτο της ζωής του. Εκεί αναπτύσσει γνωριμίες, δημιουργεί φιλικούς ή οικογενειακούς δεσμούς. Η εργασία, εκτός από τα μέσα επιβίωσης που προσφέρει στους περισσότερους, αποτελεί το επίκεντρο της δραστηριότητάς τους, είναι ο περίγυρος που χαράζει τα πιο βαθιά αποτυπώματα ζωής.

Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι μια τέτοια κρίσιμη απόφαση πρέπει να λαμβάνεται με σοβαρότητα και υπευθυνότητα. Για το σκοπό αυτό, οφείλει ο καθένας να μάθει «ποιος είναι, τι θέλει και τι μπορεί να κάνει». Να αποκτήσει επαρκή αυτογνωσία, όσον αφορά τις δυνατότητες, τις ικανότητες, τις δεξιότητες, τις κλίσεις, τα ταλέντα, τις αξίες, τις προτιμήσεις, τα ενδιαφέροντά του, τα χαρακτηριστικά δηλαδή εκείνα που συνθέτουν το πολύπλοκο μωσαϊκό της προσωπικότητας και του χαρακτήρα του1.

1«Ανθρώποισι πάσι μέτεστι γιγνώσκειν εαυτούς και σωφρονείν» (οι άνθρωποι μπορεί να γνωρίσουν τον εαυτό τους και να αποκτήσουν φρόνηση), Ηράκλειτος. «Αι δε πράξεις ανθρώπων, από θυμού και επιθυμίας» (Η ιδιοσυγκρασία και οι επιθυμίες, ορίζουν τις πράξεις των ανθρώπων), Αριστοτέλης.

Επιπλέον, οφείλει να γνωρίσει τι συμβαίνει γύρω του στο στίβο της ζωής, στους χώρους της εργασίας και των επαγγελμάτων. Να φροντίσει να πληροφορηθεί για το περιεχόμενο, το αντικείμενο των διάφορων επαγγελμάτων και για το είδος αλλά και το επίπεδο εκπαίδευσης και εμπειρίας που απαιτούνται σχετικά. Και τέλος, είναι απαραίτητο να μάθει ποιες είναι οι τρέχουσες συνθήκες και οι όροι που επικρατούν στον κόσμο της εργασίας καθώς και οι προοπτικές απασχόλησης που διαγράφονται στο μέλλον.

Απώτερος στόχος για όλα τα παραπάνω είναι να υπάρξει η κατά το δυνατόν καλύτερη σύζευξη της προσωπικότητας και των ενδιαφερόντων του κάθε ατόμου με ορισμένα επαγγέλματα και αντίστοιχο είδος εκπαίδευσης. Η επιλογή επαγγέλματος και σταδιοδρομίας, εφόσον δε μεσολαβούν άλλες επιμέρους καταστάσεις και τυχαία γεγονότα, είναι σκόπιμο να γίνεται με γνώμονα τα δεδομένα αυτά. Στην τελική φάση μιας τέτοιας επιλογής, από ένα ευρύτερο κατάλογο επαγγελμάτων που ταιριάζουν στην προσωπικότητα του καθενός είναι προτιμότερο να επιλεγούν εκείνα τα επαγγέλματα που ταιριάζουν με την προσωπικότητα του ενδιαφερόμενου, σε συνδυασμό και με άλλα δεδομένα, όπως θα αναλυθεί και παρακάτω.

Για την πλέον ορθολογική επιλογή επαγγελματικής σταδιοδρομίας χρειάζεται η σωστή προετοιμασία και ο κατάλληλος προσανατολισμός. Εδώ υπεισέρχεται ο θεσμός των υπηρεσιών επαγγελματικής συμβουλευτικής ή του «επαγγελματικού προσανατολισμού», που ως έννοια και περιεχόμενο έχει καθιερωθεί και μπορεί να οριστεί ως «το σύνολο των διαδικασιών και ενεργειών που προσανατολίζουν ένα άτομο σε ορισμένα επαγγέλματα και το προετοιμάζουν για τη μελλοντική επαγγελματική του σταδιοδρομία».

Επίσης, ο επαγγελματικός προσανατολισμός έχει οριστεί ως «η διαδικασία ενημέρωσης, διερεύνησης και προετοιμασίας που βοηθά το άτομο να επιλέξει το ρόλο του στην παραγωγική διαδικασία, σύμφωνα με τα ιδιαίτερα ενδιαφέροντα και τις ικανότητές του»2. Σύμφωνα με τις κλασικές θεωρίες που έχουν αναπτυχθεί για τα ζητήματα αυτά διεθνώς, ήδη από τις αρχές του προηγούμενου αιώνα, η συμβουλευτική καριέρας στηρίζεται βασικά σε διαδικασία τριών βημάτων και συγκεκριμένα:

  • Ανάπτυξη ατομικής αυτογνωσίας
  • Διερεύνηση των επαγγελματικών επιλογών που υπάρχουν
  • Ορθολογική επιλογή των κατάλληλων επαγγελμάτων

Η «συμβουλευτική καριέρας» έχει καθιερωθεί ως η πλέον ολοκληρωμένη και αποτελεσματική διαδικασία που βοηθά τους ανθρώπους να μάθουν περισσότερα για τον εαυτό τους, καθώς και για τις πλέον κατάλληλες επαγγελματικές επιλογές που μπορούν να κάνουν. Επιπλέον, τους βοηθά να πάρουν τις καλύτερες δυνατές αποφάσεις για το εργασιακό τους μέλλον, που τονίζεται και πάλι, οριοθετεί και καθορίζει όλη τη ζωή τους.

Ο ευρύτερος κλάδος της συμβουλευτικής καριέρας διεθνώς έχει αναπτυχθεί σε μεγάλη κλίμακα και προσελκύει τεράστιο επιστημονικό αλλά και πρακτικό ενδιαφέρον, λόγω των σημαντικότατων εφαρμογών της. Αυτό αφορά ιδιαίτερα τη σύγχρονη εποχή, όπου η εργασιακή πραγματικότητα γίνεται ολοένα και πιο σύνθετη ενώ εξελίσσεται συνεχώς ως αποτέλεσμα των ταχύτατων τεχνολογικών αλλαγών.

Βασικό επιστημονικό εφαλτήριο του ομώνυμου κλάδου είναι παραδοσιακά η ψυχολογία της εργασίας. Στη σύγχρονη εποχή, η συμβουλευτική καριέρας θεωρείται περισσότερο ως ένας πολυκλαδικός επιστημονικός τομέας, όπου συναντώνται και συνεργάζονται, εκτός από την πάντοτε δυναμική παρουσία της ψυχολογίας της εργασίας, η παιδαγωγική, η οικονομία της εργασίας, η διοίκηση ανθρώπινων πόρων και η κοινωνιολογία της εργασίας.

2Βλ. σχετικά Κατσανέβας, Θ. (2002 και 2004). Επαγγέλματα του μέλλοντος και του παρελθόντος. Πατάκης, σσ. 21-24. Επίσης, Δημητρόπουλος, Ε. (2000). Συμβουλευτική και προσανατολισμός. Τόμος Α., κεφ.1. Επίσης: Κασσωτάκης, Μ. (2000). Συμβουλευτική και επαγγελματικός προσανατολισμός. Τυπωθήτω, Μέρος Α. Επίσης: Σταλίκας, Α., Τιλίβα, Σ., Ρούσση, Π. (2002). Τα ψυχομετρικά εργαλεία στην Ελλάδα, Ελληνικά Γράμματα. Επίσης: Isaacson, L., Brown, D. (2000). Career information, career counseling and career development. Alyn and Bacon, Part 1. Επίσης: Gysbers, N., Heppner, M., Johnston, J. (1998). Career counseling. Alyn and Bacon, Part 1. Επίσης: Sears, S. (1982). A definition of vocational guidance terms. Vocational Guidance Guartely, σσ. 137-143. Επίσης: Swanson, J., Fouad, N. (1999). Career theory and practice. Sage Publications. Ch.1. Επίσης, Gothard, B., Melvyn, R.., Marcus, Ο. (2001). Career guidance in context. Sage Publications. Επίσης, Walsh, B., Osipow, S.(1998). Career decision making. Lawrence Erlbauum Associates. Ch.1. Επίσης, Brown, D.,Brooks, L.(1991). Career counceling technics.Allyn and Bacon.Ch.1. Επίσης, Bolles, R.N.( 2005). What color is your parachute?. Berkeley CA: Ten Speed Press.Ch.1. Επίσης, Osipow, S., Fitzgerald, L.( 2001). Theories of career development. Allyn and Bacon. Introduction and ch.3. Επίσης, Parsons, F. (1909). Choosing a vocation. Boston: Houghton-Mifflin. Επίσης:www.guidance-research.org, www.icg-uk.org, www.amazon.co.uk, www.strath.ac.uk.