Ο Ρόλος των Γονέων

Οι γονείς μπορούν και οφείλουν να βοηθούν τα παιδιά τους στην επιλογή σπουδών και επαγγέλματος. Το πρώτο τους βήμα είναι να αποδεχτούν ότι την κρίσιμη αυτή απόφαση δε θα την επιβάλουν οι ίδιοι. Οι γονείς λένε τη γνώμη τους, αλλά τα παιδιά αποφασίζουν. Είναι δική τους η ζωή, όπως και οι ευθύνες για το μέλλον τους.

Ίσως η πιο χρήσιμη συμβολή των γονέων προς τα παιδιά τους, είναι να τα πείσουν ότι πρέπει να προετοιμαστούν κατάλληλα και να ασχοληθούν σοβαρά με το θέμα αυτό, πριν καταλήξουν στην πιο κρίσιμη απόφαση της ζωής τους, αυτή που αφορά την επιλογή σπουδών και επαγγέλματος.

Οι γονείς μέσα σε κλίμα ζεστασιάς, κατανόησης και σεβασμού πλησιάζουν, συζητούν, συσκέπτονται με τα παιδιά τους σχετικά με τις καλύτερες δυνατές επαγγελματικές διαδρομές στο μέλλον. Κατανοούν τις συναισθηματικές μεταπτώσεις, τις αβεβαιότητες και τις ιδιαιτερότητες τους, που είναι σύνηθες φαινόμενο στην κρίσιμη περίοδο της εφηβείας. Οι γονείς είναι πάντα εκεί, όταν τους χρειάζονται τα παιδιά τους κι αυτό ισχύει ιδιαίτερα για το θέμα που συζητάμε.

Οι γονείς λένε τη γνώμη τους, που όμως τη στηρίζουν σε καλή γνώση του ζητήματος. Γνώση για τα ενδιαφέροντα, τις κλίσεις, τις προτιμήσεις, τα ταλέντα, τις ικανότητες και δεξιότητες των παιδιών τους. για τις επιθυμίες, τις αξίες, το χαρακτήρα και την προσωπικότητά τους. Γνώση για τις εκπαιδευτικές επιλογές, το επίπεδο, τον τόπο, την περιοχή που προσφέρονται. Για την κατάσταση της αγοράς εργασίας και των επαγγελματικών προοπτικών. Για τα επαγγέλματα, το αντικείμενο και το περιεχόμενο, τις συνθήκες, και τις αμοιβές εργασίας. Και πάνω απ’ όλα, διερευνούν με ιδιαίτερη σωφροσύνη, προσφεύγοντας μάλιστα και σε ειδικούς, το εκπαιδευτικό και επαγγελματικό περιβάλλον αναζητώντας τα επαγγέλματα που ταιριάζουν πραγματικά στα παιδιά τους και όχι επιβάλλοντας εκείνα που οι ίδιοι νομίζουν ότι τους ταιριάζουν.

Για το σκοπό αυτό, οφείλουν να αφιερώσουν χρόνο, ενέργεια και προσωπικό ενδιαφέρον. Να συζητήσουν με συμβούλους καριέρας, εκπαιδευτικούς και γενικότερα με ειδικούς για τα σχετικά ζητήματα. Να διατηρήσουν τακτική επαφή με το σχολείο, ή το φροντιστήριο των παιδιών τους. Να αναζητήσουν τα κατάλληλα, σύγχρονα και έγκυρα τεστ επαγγελματικού προσανατολισμού. Να αξιοποιήσουν τη γνώση, τις εμπειρίες, τις γνωριμίες συγγενών και φίλων. Να προσφύγουν σε αξιόπιστες δημοσιεύσεις και πληροφορίες, αποφεύγοντας ορισμένες πρόχειρες και αναξιόπιστες πηγές που εμφανίζονται κυρίως σε κάποια έντυπα.

Οι σκεπτόμενοι και προβληματισμένοι γονείς, οφείλουν και μπορούν να κάνουν τη δική τους προσωπική έρευνα, να αυτομορφωθούν, να γίνουν όσο γίνεται καλύτεροι γνώστες του όλου ζητήματος. Τα παιδιά τους, είναι η συνέχεια τους στο μέλλον. Και «το μέλλον δεν έρχεται μόνο του αν δεν κάνουν κάτι και εκείνοι γι’ αυτό»1.

1Η ρήση αυτή αποδίδεται στον Μαγιακόφσκι.

Ορισμένοι γονείς χαρακτηρίζονται από υπερπροστατευτική συμπεριφορά απέναντι στα παιδιά τους. Αυτό είναι λαθεμένη πρακτική. Στη σημερινή εποχή, είναι πιο αποτελεσματικό να συζητούν, να συμβουλεύουν και να συσκέπτονται με διακριτικό και έμμεσο τρόπο μαζί τους, αντί να προσπαθούν να επιβάλουν αυταρχικά τη δική τους θέληση.

Ορισμένοι γονείς επιδιώκουν να επιβάλουν τις δικές τους επιθυμίες ή και να προβάλουν δικά τους απωθημένα, για τις σπουδές και το επάγγελμα που θα επιλέξουν οι γιοι και οι κόρες τους, όπως λ.χ. η ιατρική ή η νομική, γιατί τις θεωρούν εισιτήριο για κοινωνική και οικονομική άνοδο. Ορισμένοι άλλοι, μάλιστα πιέζουν υπερβολικά τα παιδιά τους, για να ακολουθήσουν το δικό τους επάγγελμα ή τη δική τους επιχειρηματική δραστηριότητα.

Στη σημερινή εποχή, αυτές οι παρωχημένες πρακτικές, έχουν συνήθως το αντίθετο αποτέλεσμα από το επιδιωκόμενο. Οι νέοι συχνά λειτουργούν αρνητικά ή και ανατρεπτικά απέναντι στις παλαιότερες γενιές και ειδικότερα απέναντι σε γονείς με υπερπροστατευτική συμπεριφορά. Ενώ πολλές φορές οι τελευταίοι μπορεί να έχουν δίκιο όταν επιμένουν για την επιλογή μιας ορισμένης καριέρας για τους «διαδόχους» τους, ωστόσο αυτό το δίκιο το χάνουν εξαιτίας του επίμονου και πατερναλιστικού τρόπου με τον οποίο θέλουν να το επιβάλουν.

Συχνά η οικογενειακή επιχείρηση, το επάγγελμα του πατέρα ή της μητέρας, είναι μια ενδιαφέρουσα προοπτική για το εργασιακό μέλλον των νέων. Αυτό ίσχυε πάντοτε και υπάρχουν άπειρα παραδείγματα συνέχισης του γονικού επαγγέλματος, συνήθως από το γιο και σε λιγότερες περιπτώσεις από την κόρη. Ανεξάρτητα από τις όποιες ενστάσεις που μπορεί να υπάρχουν γενικότερα, θα ήταν σε βάρος του ατομικού συμφέροντος των νέων, να παραγνωρίζεται το προβάδισμα που τους παρέχει η οικογενειακή παράδοση και η ύπαρξη ενός αξιόμαχου επαγγελματικού εφαλτηρίου. Χωρίς φυσικά αυτό να σημαίνει και εφησυχασμό. Γιατί συχνά «είναι δυσκολότερο να κρατήσεις κάτι από το να το αποκτήσεις από την αρχή»2.

2«Το φυλάξαι τα αγαθά χαλεπότερον του κτήσασθαι», Δημοσθένης.

Η συνέχιση της επαγγελματικής δραστηριότητας του γονέα, είναι συνετή πράξη με μια απαραίτητη και βασική προϋπόθεση: ο χαρακτήρας, τα πραγματικά ενδιαφέροντα, οι κλίσεις, οι ικανότητες και δεξιότητες του νέου, να ταιριάζουν με το συγκεκριμένο επάγγελμα. Ή, στη χειρότερη περίπτωση, να μην είναι εντελώς ασύμβατα μεταξύ τους.

Όταν ορισμένα παιδιά τελικά υποχωρούν στις πιέσεις των γονέων και ακολουθούν σπουδές και επαγγέλματα που δεν τους ταιριάζουν, τότε τους αναμένουν δυσάρεστες εργασιακές περιπέτειες και αποτυχίες, για τις οποίες την καθοριστική ευθύνη φέρουν φυσικά οι γονείς.

Σε άλλες περιπτώσεις, ορισμένοι θεληματικοί νέοι με ισχυρή προσωπικότητα, ακολουθούν ένα δρόμο σπουδών και επαγγέλματος με προσωπική τους επιλογή και ευθύνη. Όταν η επιλογή αυτή δεν είναι προϊόν προσωπικού πείσματος, ή επιπόλαιων εξωγενών επιρροών, αλλά στηρίζεται σε επίγνωση των προσωπικών δυνατοτήτων, ταλέντων και επιθυμιών, τότε οι γονείς δεν μπορούν παρά να αποδεχτούν την επιλογή αυτή, ακόμη και όταν οι εργασιακές προοπτικές του συγκεκριμένου επαγγέλματος, εμφανίζονται ιδιαίτερα δυσοίωνες και ανταγωνιστικές.

Ένας νέος ή μια νέα, λόγου χάριν, που επιμένει να ακολουθήσει το δύσκολο και δύσβατο δρόμο του ηθοποιού, δεν αποκλείεται τελικά να πετύχει αυτό που ονειρεύεται, με τη βασική προϋπόθεση φυσικά ότι διαθέτει το φυσικό ταλέντο, την επιμονή και την υπομονή που απαιτεί το επάγγελμα αυτό. Αν κάτι τέτοιο δεν ισχύει, τότε οι γονείς θα μπορούσαν να προσφύγουν σε συμβούλους καριέρας που θα συζητήσουν και διαβουλευτούν με τον ενδιαφερόμενο για να του προτείνουν και όχι φυσικά να του επιβάλουν, την ανάκληση μιας τέτοιας απόφασης, η οποία μπορεί να οδηγήσει σε μελλοντικές περιπέτειες.

Παρόλα αυτά, αν το συγκεκριμένο άτομο, επιμένει με συνέπεια στην αρχική του απόφαση, τότε τίποτα δε θα μπει εμπόδιο. Και δεν είναι εντελώς απίθανο παρ’ όλες τις ενστάσεις, να τα καταφέρει στο τέλος, αφού η επιμονή και η συνέπεια με τις οποίες επιδιώκεται ένας στόχος, αποτελεί πολύ σημαντικό όπλο για την επίτευξή του. Στην προκειμένη περίπτωση, δεν αποκλείεται να είχε γίνει λαθεμένη αρχική εκτίμηση και το συγκεκριμένο άτομο να διαθέτει εκτός από ισχυρή θέληση, το απαραίτητο ταλέντο και τις ικανότητες για να πετύχει ως ηθοποιός. Άλλωστε, λέγεται πως και ο Αϊνστάιν είχε αρχικά μέτριες επιδόσεις στο σχολείο στα μαθηματικά και τελικά έγινε ο μεγαλύτερος μαθηματικός της σύγχρονης εποχής. Γι’ αυτό και εδώ ίσως ταιριάζει να παραφράσουμε τη ρήση του Κομφούκιου, που αναφέρει πως «όταν ξέρεις τι θέλεις και τι μπορείς, οι πάντες υποχωρούν»3.

3Στην παγκόσμια ιστορία υπάρχουν πάμπολλες περιπτώσεις ατόμων που με τη δύναμη της ισχυρής θέλησης που διέθεταν, είχαν μεγάλη επιτυχία στη ζωή τους, σε πείσμα σημαντικών προσωπικών τους παθήσεων και δυσάρεστων καταστάσεων. Μεταξύ άλλων, χαρακτηριστική είναι η περίπτωση του μεγάλου ρήτορα της αρχαιότητας Δημοσθένη που ήταν δυσλεκτικός, του Ρωμαίου αυτοκράτορα Ιουλίου Καίσαρα, που έπασχε από επιληψία, του διαπρεπούς πολιτικού Ουίνστον Τσώρτσιλ, που τον βασάνιζαν κρίσεις κατάθλιψης, της μουσουλμάνας Μπεναζίρ Μπούτο, που έγινε πρωθυπουργός της χώρας της, του Πακιστάν, της μεγάλης χορεύτριας κλασικού χορού Μαργκότ Φοντέιν που ήταν ραχιτική, του μαύρου, τυφλού και ορφανού Ραίη Τσαρλς, που κατάφερε να απεμπλακεί από τα ναρκωτικά και να διαπρέψει ως μουσικός και πολλών άλλων. Ο Φρεντερίκο Γκαρθία Λόρκα σε γράμμα προς τον πατέρα του έγραφε: «γεννήθηκα ποιητής, όπως άλλοι γεννιούνται μηχανικοί ή όμορφοι και δεν μπορείς να με κάνεις ν’ αλλάξω».

Ανακεφαλαιώνοντας, επισημαίνεται ότι οι γονείς οφείλουν να βρουν χρόνο και τρόπο για να ασχοληθούν σοβαρά με το μέλλον των παιδιών τους. Να διερευνήσουν σφαιρικά και όσο βαθύτερα γίνεται το όλο ζήτημα, να αποκτήσουν και οι ίδιοι τις κατάλληλες γνώσεις, έτσι ώστε η γνώμη τους να έχει βαρύτητα και εγκυρότητα. Όταν το πετύχουν αυτό, μπορούν χαλαρά και χωρίς διάθεση επιβολής, να εκφέρουν την άποψή τους. Το παιδί θα αντιληφθεί ότι η άποψη αυτή είναι σοβαρή, είναι προϊόν κόπου και προσπάθειας, γι’ αυτό και θα είναι πολύ αξιόπιστη και πειστική. Και τότε το χρέος του γονέα στη χάραξη της πορείας ζωής του παιδιού του, θα έχει επιτελεστεί με τον καλύτερο δυνατό τρόπο.